
Halojen Far: Günümüzde üretilen otomobillerin çok büyük bir çoğunluğunda halojen farlar kullanılmaktadır. Kısa ya da uzun far üretiminde sıklıkla tercih edilmesinin en önemli nedeni maliyetinin daha ucuz olması ve kolay uygulanabilir olmasıdır.
Otomobil üreticileri maliyet, dizayn ve benzeri nedenlerle farklı far türleri kullanabilmektedirler. Bir otomobil farının yüzeyi içinde kullanılacak ampule göre çok güçlü bilgisayarlarda dizayn edilir.
Örneğin H4 ampulle kısa ve uzun far tek reflektörde kullanılabilir. H7 ya da H1 ampullerle kısa ve uzun farı ayrı ayrı reflektörde kullanılabilir. Bundan dolayı farklı tiplerde halojen ampul çeşitleri üretilmektedir.
Zenon (Xenon): Ampuller isimlerini genellikle içlerine desarj edilen gazlardan alırlar. Xenon’da bir gaz adıdır. Günümüz teknolojisi ile üretilen ampullerde bu gaz kullanılmaktadır. Halojen ampuller ise bir önceki dönem teknolojisinin ürünüdür. Bu ampullerin cam haznesinde 7a gurubu ametallerin (doğada mineral olarak bulunurlar) gazları bulunabilir. olarak tarif edebileceğimiz gaz bulunmaktadır. Halen yaygın olarak kullanılan bu sistem yerini hızla Xenon teknolojisine terk etmektedir. Artık, piyasaya sürülen yeni model araç farlarının tamamına yakınında bu ampuller çıkmaktadır.
Xenon gazı sistem içindeki balastın ürettiği 23.000 volt’luk yüksek gerilimin etkisiyle iki elektrod arasında oluşan ark nedeniyle ile ışık verir. Bu olayda balastı, sigarayı yakan çakmağın durumuna benzetebiliriz. Xenon gazının faaliyete geçmesi için ilk anda 23.000 volt’luk akım şiddetine ihtiyaç vardır. İlk çakmadan sonraki pozisyonda ise, balast ampulun ışık yaymasını düzenler.
Xenon gazından H.I.D. ( High Intensity Discharge ) yöntemiyle farklı ışık renklerı elde etmek mümkündür. Bu özellik ampule özel bir değer kazandırmaktadır. Elde edilen bu renk aralıkları "Kelvin" ölçüsüyle anılmaktadır. Kelvin'i renk sıcaklığı olarak da tanımlamak mümkündür.
Xenon ampulun Kelvin derecesi arttıkça görüş kalitesi düşer aydınlatma kapasitesi azalır.
Ülkemizde birçok araç sahibi (doğal olarak) sürüş rahatlığı ve emniyeti açısından yüksek performanslı ampulleri kullanmak istemektedirler. Bunun için standartı 55/60 watt olan far ampullerini 100 watt ampullerle değiştirmektedirler. 100 Watt ampuller araç sahibinin görüş alanını oldukça rahatlatmakla beraber trafikteki diğer araç sürücülerinin görüşlerini (görüş mesafesini değil) engellerler. Avrupada 100 watt ampul kullanımı kesinlikle yasaktır. Türkiyede ise bu konudaki kanuni yasak 1995 li yıllarda izahı mümkün olmayan bir şekilde kaldırılmıştır. Xenon ampuller bu ihtiyacı yasaksız bir şekilde karşılamaktadırlar(Tabiki standarta uygun xenon’lar takıldığı müddetçe).
Xenon ampullerin Halojen ampullere üstünlüğü;
1.Görüş mesafesi.
2.Uzun ömür
Xenon ampullerde Halojen ampullerde bulunan “Flament” bulunmaz.Uzun zaman zarfında ilk defa “flament” kullanılmadan ışık yayan teknolojiye Xenon ampul sayesinde ulaşılmıştır. Bu, şu anlama gelmektedir;standart ömrü 500 saat olan ampuller artık 3000 saat hizmet verebilecek demektir.Halojen ampullerin ömrü büyük ölçüde “Flament”in ömrü ile doğru orantılıdır. Yani elektrotlar arasında ‘gerilime tabi olarak akkor hale gelen ve ışık yayan’ flament kopmadığı müddetçe ampul ışık verecek demektir. Bu deforme olma yada kopma süresi “flament”in kalitesine bağlı olarak değişir. Flament’in devre dışı kalmasına sebebiyet veren bir başka önemli neden vibrasyondur. Yani sarsıntı. Xenon ampullerin sarsıntıdan etkilenme oranları % 0 dır çünkü yapılarında flament bulunmaz.
3.Düşük elektrik sarfiyatı
Halojen ampullerin elektrik sarfiyatı asgari 55 watt’ır.
Xenon ampul standartı ise 35 watt’tır, elektrik donanımı üzerindeki yükü hafiftir.
Bi Xenon: BI-XENON: Bi-Xenon farlar, günümüzün en gelişmiş ve en güçlü far teknolojilerinden biridir. B-xenon ismi, uzun ve kısa farlar için iki ayrı xenon ampul kullanılmasından gelmektedir. Xenon farın dalgaboyu ve dolayısıyla maviye yakın olan rengi güneş ışığına çok yakın olduğu için, gece sürüşünde karşıdan gelen sürücünün gözünü almaz ve yansımayı en aza indirir. Xenon gazının içinden geçen ışık, 70 mm çapındaki hareketli lensten yansıyarak geniş ve uzun mesafeli "uzun far" etkisini yaratır. Takılan araçlarda far yıkama sistemi de olması gerekir çünkü farın önündeki cam kirlenince farın ışınları kirlenmiş yüzeyden dolayı halojen farlara göre daha fazla kırıldığından kötü bir aydınlatma yaratmaktadırlar. Florasan lamba prensibiyle çalışmaktadır. Isınana kadar halojen fardan daha fazla akım çekmektedir fakat ısındıktan sonra elektrik tüktimleri düşer. Isınma gereksinimlerinden dolayı selektör yapma zorluğu da vardır. Xenon gazlı lambaların çalışabilmeleri için yüksek gerilime ihtiyaç vardır. Bu yüzden yükseltici trafoyla birlikte takılmalıdır. Arızalandığı zaman komple far sistemiyle değiştirilmesi gerekir. Klasik sistemlerde ise sadece ampulü değiştirmek yeterlidir.
Viraj Adaptif Far: Aydınlatma aktif emniyet unsurlarının en önemlilerinden biridir. Bazı araçlarla birlikte standart ya da opsiyonel olarak sunulan viraj ve köşe aydınlatma lambası da, aktif emniyeti iyileştirmek adına gerçekten yararlı bir özellik. Direksiyon açısına ve otomobilin hızına bağlı olarak, uzun veya kısa huzmeli farları 15 derece dışarıya ve 8 derece aşağıya kadar çevirebilme özelliği kazandırılan viraj lambaları “dinamik viraj lambası” kavramını doğurmuş. 40 km/h’nin altındaki hızlarda, statik viraj lambası işlev görmektedir. Buraya şu notu da düşmeden geçemeyeceğim. Burada belirtilen hareket açıları ve matematiksel değerler firmaların uygulamalarına bağlı olarak değişebilir.
Kimi araçlarda ise dönüşlerde yanan tek taraflı sis farı (ekstra far) bu işlevi yerine getirmeye çalışmaktadır.
Sis Farı:
Ön sis farları genellikle düşük hızlarda ve uygun şartlarda (sis, yağmur vs.) gerekli aydınlatmayı sağlamak için düşük şekilde konumlandırılır. Sarı renk aydınlatma sis ya da yağmuru daha iyi kıracaktır ve parlamaları azaltacaktır. Yine arkadaki sis aydınlatmasıda kuvvetli kırmızı renkte olacak ve sis ya da yağmuru kırarak kötü koşullarda arkadakiler tarafından nispeten daha çabuk farkedilmeyi sağlayacaktır.
Otomobil Far Tarihi:
1908... Otomobilde dinamonun kullanılmaya başlanması ile birlikte elektrikli ampuller de kullanılmaya başlandı. Bu ampullerin en kötü yanı aniden ve sıkça bozuluyor olmasıydı.
Farda ışığı yola direkt olarak yansıtan parabolic aynalar kullanılıyordu. Işığın dağılımı o kadar kötüydü ki, geceleyin karşılaşan iki otomobilden biri durmak zorunda kalıyordu.
1917... Özel kaplamalı metal reflektör ve yeni ampul soketlerinin kullanılmaya başlanması. Bu reflektörlerde daha gelişmiş odaklama ayarları yapılabiliyordu.
1919... Kısa ve uzun far için ayrı reflektörler kullanılmaya başlandı. Bu düzenleme ile birlikte ışığın dağılımı sorunu da kısmen çözülmüş oldu.
1926... Stop lambası kullanılmaya başlandı.
1931... Ön sis farı kullanılmaya başlandı. Sis farı özel optik yapısı ile kısa farın aksine yüzeyi aydınlatıyor, ışığın siste geri yansımasını engelleyebiliyordu.
1945... Asimetrik ışık deseninin kısa farlarda kullanılmaya başlanması ile yolun sağ tarafına daha fazla ışık yansıtılması sağlanarak karşıdan gelen trafiğin üretilen ışıktan rahatsız olması engellendi.
1948... Statik viraj farı ilk defa Tucker Torpedo'da kullanıldı.
1958... BM Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE), otomobil aydınlatmasının üye ülkeler tarafından uyulması gereken tüm standartlarını belirledi.
1962... Otomobil aydınlatmasında kullanılan ilk halojen ampul olan H1 üretildi. 1966... Arka sis farı kullanılmaya başlandı.
1967... H3 ampul üretildi.
1971... H4 ampul üretildi.
1974... 3. stop lambasının gerideki sürücüyü daha iyi uyardığı bir psikolog tarafından keşfedildi.
Elektrikli far seviye ayarlama mekanizması kullanılmaya başlandı.
1983... Elipsoidal far üretildi.
1988... Free form far üretildi.
1992... Xenon far ilk defa BMW 7 serisinde kullanıldı. H7 ampul üretildi. LED'li 3. stop lambası ilk defa BMW 3 Cabrio'da kullanıldı.
1993... Şeffaf ön camlı free form far üretildi.
1994... Daha gelişmiş aydınlatma sistemlerinin geliştirilmesi için üye firmalar Eureka E!1403 projesi altında çalışmalara başladılar.
1997... Mavimsi ışık veren ampuller ve Xenon gazı içeren yüksek performanslı halojen ampuller üretildi.
1999... H8, H9, H11 ampulleri üretildi.
2000... Bi-Xenon far ilk defa Saab 9.5 serisinde kullanıldı.
2002... Eureka E!1403 projesine bağlı olarak statik ve dinamik viraj farlarının çalışmaları hız kazandı. LED'li far geliştirme çalışmaları hız kazandı.
2003... Viraj farları Avrupa ülkelerinde kullanılmak üzere onay aldı. LED'li park ve gündüz farı (DRL) ilk defa Audi A8'de kullanıldı.
Statik ve dinamik viraj farı ilk defa Opel Signum'da birlikte kullanıldı. 2005... Yasal yeterliliğe sahip ilk LED'li kısa far prototipi üretildi.
2007... Tüm fonksiyonları LED'le çalışan far ilk defa Audi R8'de kullanıldı.
http://www.betterphoto.com/uploads/processed/0828/0807082324461_mg_7967.jpg Alıntı adresleri:
http://www.turkcebilgi.com/halojen_far/ansiklopedi http://www.xenonampul.com/xenon-bilgi.asp http://tr.wikipedia.org/wiki/Otomobil_terimleri http://www.aracbilgisi.com/arac-donanimi/93-otomobil-terimleri-arac-parcalari/1795-dinamik-viraj-fari-nedir-nasil-calisir.html http://www.otomobilnet.com/teknik-sorular/2838-otomobil-aydinlatmasinin-tarihcesi.html Düzenleme: Hakan Öztürk.